تبلیغات
مباحث موسیقی - [معرفی اثر] سمفونی 5 اثر دیمیتری شوستاکوویچ
[معرفی اثر] سمفونی 5 اثر دیمیتری شوستاکوویچ
شنبه 2 اردیبهشت 1396 ساعت 09:40 ب.ظ | نوشته ‌شده به دست Sviatoslav Richter | ( نظرات )
وقتی شوستاکوویچ سمفونی پنجم خود را تصنیف کرد محیط و ذوق موسیقی در روسیه دگرگون شده بود. دیگر نمی شد با زیرکی به سوی موسیقی آرام و مودب و بی آزار قرن هجدهم گریز زد و روی آورد. در این زمان از موسیقی انتظار داشتند که به عنوان حربه و نیروی سیاسی به کار رود. ادامه مطلب ...


یکی از منتقدین روسی به نام گرگوری اشنریسن این طور می نویسد: «از قرار معلوم هدف طلایه داران و پیشروان در دنیای غرب آن است که اساس و بنیان سنن هنری گذشتگان را براندازند و به هر قیمت که باشد راهی نو و جدید بیابند، هر چند پیمودن چنین راهی کوشش کاملا بیمعنی و بیهوده ای باشد. در نظر ما در روسیه ی شوروی وظیفه ی طلایه دار و هنرمند پیشرو آن است که بیان کننده ایده های مترقی باشد و با مردم با زبانی نو و نیرومند و قابل فهم سخن گوید. خواسته های مردم و ذوق هنری آنان هر روز ترقی میک ند و رو به کمال می رود. برین ترتیب آهنگساز پیشرو و مترقی کسی است که در جریانات و تحولات اجتماعی که در پیرامون وی روی می دهد غوطه ور شود و با کار خلاقانه خود به پیشرفت بشریت کمک کند.»

گمان نمی رود برای ما چندان فایده ای داشته باشد که درمورد زمینه و خواست سیاسی سمفونی پنجم شوستاکوویچ زیاد کنجکاو باشیم و عمیقا کاوش کنیم. این موضوع مانند بسیاری از نکات دیگر زندگی در روسیه ی شوروی معضل و پرپیچ و خم است و برای کسانی که خارج از آن محیط زندگی می کنند حکم معما و لغزی را دارد. طبق اظهارات سخنگویان مرموز دستگاه حکومت روسیه ی شوروی، شوستاکوویچ در راه تقلید از موسیقی پوچ و بیهوده و از رونق افتاده بورژوازی دنیای غرب افتاده بود و در این مورد روزنامه ی پراودا شوستاکوویچ را کاملا کوبید، آثار او را «ضد شوروی» ناگوار و غیرقابل هضم، بی ارزش، عجیب و غریب، خارج از آهنگ و از همه مهمتر متمایل به چپ روی بیش از اندازه شمرد.

به شوستاکوویچ این تذکر داده شد بار دیگر به سوی هنری که مقبول و موردپسند توده ی مردم باشد روی آورد.

ظاهرا شوستاکوویج این تذکر را آویزه ی گوش ساخت، کلیه اجراهای سمفونی جدید وی یعنی سمفونی پنجم که به مناسبت بیستمین سال انقلاب اکتبر تصنیف شده بود از مدتها قبل پیشفروش گشت. روزنامه ها در تحسین و تمجید این اثر هریک بر دیگری پیشی جست و بیشتر سخن داد. محتملا ما هیچگاه نخواهیم دانست شوستاکوویچ برای تغییر در سبک خود (در صورتی که واقعا چنین تغیری صورت گرفته باشد) چه راهی را پیش گرفت. آیا در اثر فشار تسلیم شد و مجبور گردید به دلخواه زمامداران شوروی عمل کند؟ یا واقعا از صمیم قلب در سبک کار خود تغییری داد یا آنکه به همان ترتیب سابق به تصنیف آثارش ادامه داد و گذاشت تاکارها سیر طبیعی خود را طی کند.

بدون اینکه بخواهیم به مقام شوستاکوویچ از نظر یک هنرمند و موسیقیدان شوروی لطمه ای وارد کنیم باید سمفونی پنجم او را در ردیف میراث راپسودهای سمفونیک بزرگی به شمار آوریم که از زمان برلیوز، لیست و اشتراوس مالر به ارث رسیده است.

شوستاکوویچ نیز نظیر اشتراوس تم هایی فراوان در آثارش به کار برده که هریک به خودی خود پیش پا افتاده و سطحی است ولی در ارکستراسیون آنها چیره دستی و مهارت فوق العاده ای به کار برده و به آن تم ها حالتی بخشیده که موجب جالب بودنشان گشته است.

اشنیرسن در تفسیر موومان اول چنین می گوید: «این قسمت درک فلسفی از مفهوم کار را در نظر ما بیان می دارد و رشد و ارتقاء شخصیت هنرمند را پا به پای تحولات انقلابی زمان ما نشان می دهد.» ولی این اظهار عقیده ی اشنیرسن است نه نظر خود آهنگساز.

موومان اول سمفونی پنجم با یک تم گستاخ و سازش ناپذیر آغاز می شود و برای شنونده ای که زیاد بدان آشنا نباشد چند لحظه تامل لازم است تا جریان منطقی و گوشنواز آهنگ روشن و مفهوم گردد. شوستاکویچ هیچ گونه شتابی در شروع قسمت های بعدی نشان نمی دهد. لب مطلب و جان کلام به طرز ژرفی در قسمت بسط موومان قرار دارد و در همینجاست که هارمونی ها و ریتم های پر سر و صدا که پیوسته به یکدیگر برمی خورند تم ها را به اوج بسیار پرجوش و خروششان نزدیک می سازند.

ایده ها و مضامین نو و متنوع آنچنان به وفور و با سرعت به مغز شوستاکوویچ راه می یابند و از آغاز در سمفونی وی ظاهر می شوند که شما نمی توانید به آسانی آن را به نبوغ و پرثمری ذهن وی تعبیر کنید. زیرا کاملا نظیر فوران یک کوه آتشفشان است. منتهی آتشفشانی از ایده ها و مضامین. ولی نظیر کلیه آتشفشان ها در میان ای نایده ها و مظامین فراوان گلچینی به عمل نمی آید و به همراه اخگرهایی از الهامات خالص، انبوه فراوانی تفاله و خاکستر نیز به بیرون پرتاب می شود. پا به پای پاساژ هایی که واقعا عظیم و شگرف است، پاساژ های دیگری نیز شنیده می شود که جز سرو صدای بیهوده ساز های گوناگون چنین نیست و موجب پریشانی و گیجی خاطر شنونده می شود. جنبه های دراماتیک و آنچه صرفا جنبه ی خودنمایی و جلوه فروشی بی فایده دارد در سراسر اثر باهم آمیخته است.

 

حتی بعد از دو یا سه بار شنیدن به آسانی ممکن نیست بین زرناب و مس مطلاتمیز داد و در های شاهوار موسیقی را از خرمهره بازشناخت.

قسمت اسکرتسو کوتاه است و حالتی سبع و وحشی دارد ولی در عوض تضاد بسیار جالب مناسبی با موومان آهسته بسیار زیبا که بعد از آن فرا می رسد ایجاد می کند. این تضاد موجب می شود که تاثیر قسمت آهسته دو چندان گردد.

موومان سوم شاید لطیفترین و روح انگیز ترین موومانهای چهارگانه این سمفونی باشد. قطعه ای است کاملا اصیل و بدیع و با نهایت صمیمیت و به طرزی بسیار موثر بیان گشته است. شوستاکویچ عالیترین تجلیات نبوغ و استعداد خود را درست در قسمتی به ظهور می رساند که اغلب آهنگسازان معاصر در آن قسمت ضعف نشان می دهند و  قادر به هنرنمایی نمی شوند. غرض تصنیف ملودی های زیباست. این آواز خوش و زمزمه آمیز نمی تواند به سادگی کار یک موسیقیدان آشنا با تکنیک موسیقی انگاشته شود. هر قدر هم چنین موسیقیدانی زبر دست و ماهر باشد. زیرا به نظر می رسد که این نغمه ها بسیار لطیف و گوشنواز از روح برخاسته است و کار فن و تکنیک نیست. ملودی بی تدریج اوج می گیرد و چون کمانی بسیار عظیم به آخرین مرحله کشش خود می رسد و سپس بار دیگر به آرامش عمیق آعاز خود باز می گردد.

موومان اول و فیناله ممکن است دارای قسمتهای مشترکی باشند که از یکدیگر ماخوذ و مشتق گردیده است ولی این نکته از ارزش و صلابت سمفونی به طور کلی نمی کاهد. شوستاکویچ با تصنیف این سمفونی نشان می دهد که یکی از  سمفونیست های چیره دست و با استعداد ولی بسیار معدود عصر ماست. سمفونی پنجم وی که اکنون جای شایسته را در برنامه سالنهای کنسرت بازکرده است ممکن است تا مدتها به عنوان یک اثر برجسته و کلاسیک در موسیقی قرن بیستم به شمار رود.






می توانید دیدگاه خود را بنویسید
foot complaints شنبه 18 شهریور 1396 06:18 ب.ظ
Thanks for ones marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you
are a great author.I will be sure to bookmark your blog and may
come back later in life. I want to encourage continue your great work, have a
nice day!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
 
نویسندگان
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :